Zondagmorgen 11 augustus. Ik zit in de kerk in Ahero. Halverwege de mis ben ik binnengewandeld. Velen lopen in en uit. Een groot gebouw, glas in lood ramen die de felle zon temperen en een aluminium (heet) dak. Ik sta achterin; het blijkt de 'mannenkant' te zijn. Enkele ouderen wenken om te komen zitten op de bankjes. Zo'n 1000 mensen; groot en klein, babies en zowaar een hond die ligt te zonnen bij de open deuren aan de lange zijkant. Later komen er nog wat geiten maar die zijn snel weer buiten. De zon schijnt, 22 graden is goed om te doen maar voor deze mensen is het koud. Winterjacks, truien, al dan niet met gaten, is nu normaal omdat het wintertijd is rond de evenaar.
Prachtige muziek: inheemse gezangen, meerstemmig en zonder dirigent. Ieder zingt zijn of haar eigen stem begeleid door zelfgemaakte trommels, fluiten en andere voorwerpen. Schitterend! Genieten is het vooral van de sonore stemmen terwijl jonge kinderen wiegend naar voren dansen.

Aankomst
Gisteren op het vliegveldje in Kisumu waren ze er: Florence de algemeen manager, Gaudencia de sociaal coordinator, Consolata uit Awasi en Fred o.a. de chaufeur van de auto nu pater Fred voorgoed naar Engeland is. Vier mensen die dit project vorm geven in Kenia; reeds 14 jaren.... Blije dansende vrouwen bij aankomst in Ahero waar we vanaf het begin werken. Een korte ontvangst door zo'n 60 weduwen. Meteen wordt uitgelegd waarom 5 van hen witte kleding dragen: zij zijn uit de 'inheritance' gestapt; de vererving van de weduwe door de broers van de man. Omdat ze daarvan alleen maar nadelen hebben ervaren terwijl de bedoeling van deze traditie van oorsprong positief is.

Inheritance voorbij
Deze vrouwen, dertigers, hebben de moed gehad om te zeggen dat ze stoppen met de vererving. Bij de dood van de man stopte door deze vererving het lid zijn van een kerk. Lidmaatschap is belangrijk omdat de meeste activiteiten voor plattelandsmensen door kerken worden georganiseerd. Omdat de widowgroups voor alle vrouwen zijn (ons principe) zijn deze 5 vrouwen al jaren lid en hebben nu eigen inkomsten.

Ik begrijp dat zij, om weer lid te worden van de katholieke kerk, deze moeders elke morgen om 6 uur in de kerk moeten zijn. Twee maanden lang elke morgen: bidden, les krijgen, de kerk poetsen….. En 's avonds om 6 uur weer naar de kinderen. Kilometers te voet in het donker door de bush.

Even willen we nog naar Awasi, 20 km verder. Eenzelfde hartelijke ontvangst met nog meer vrouwen dan in Ahero en dan wacht de verrassing: het nieuwe guesthouse (klein restaurant-hotel) is al ver klaar. Het is nog mooier uitgevallen dan ik gezien heb op foto's. Een rondleiding beneden en dan is er zelfs een stukje "boven" met 2 kamers. Volgende week ben ik hier 5 dagen en dan laten de vrouwen de koeien, stallen, voetwaterpompen, dakgoten en de timmerwerkplaats zien. Aan de glunderende gezichten zie ik hoe blij ze zijn met al deze inkomstenbronnen.

Geldverantwoording
Zondag wordt een rustdag; althans dat dacht ik. Na de dienst komen de pastoor en enkele mensen met een verwarmend welkom. Planning van het werkbezoek aan de 4 dorpen doornemen met de 3 coordinatoren waarna maandag een echte werkdag wordt. Vanwege het vele gestuurde geld heb ik gevraagd om elke gestuurde gulden of euro in 2001 en 2002 door te nemen.
Heldere overzichten, kopieen van nota's: aan alles is gedacht. En dat maakt deze lange 'zware' dag in een hete kamer weer goed.

Morgen op pad naar de koeien, stallen etc. in Ahero in de velden. Heerlijk…. Ik weet zeker dat ik dan zou willen dat u in Etten-Leur daar bij kon zijn. Resultaten zien van het harde werken door onze vrijwilligers (15) en de vele acties en giften, is het allerleukste van dit project. Vooral omdat de weduwen zelf heel trots zijn op hun hard werken met het gestuurde geld voor hun plannen.

Veldwerk
Als ik dit stukje ga schrijven hoor ik de mensen in het dorp zingen; de kleine regens zijn vanmiddag begonnen. Juist na de meeting met de widow-groups begon het te druppelen. Ik vroeg de kinderen wat ze doen als het 's nachts regent. Ik vermoedde het al : we take a shower; we nemen een douche buiten de hut. Daarnet gelachen. De deur van mijn kamer aan de veranda staat open voor de koelte. Terwijl ik even wegdommelde is er een geit binnengekomen die mij aan staat te kijken …..

We rijden met de nu eigen auto van ons project naar de velden buiten Ahero. De tomatenplanten op een groot veld van 7 vrouwen, staan er goed bij: zelf gezaaid op een kweekbed van zaad van vorig jaar. Nu 3 weken uitgeplant , staan ze vol gele bloemen. Ze hebben de voetpomp goed kunnen gebruiken met water uit de rivier. Deze vrouwen werken nog niet met compost en koemest; het verschil zullen we later zien. Van vier van deze vrouwen was hun huis gedeeltelijk verwoest door 1 meter watersnood in mei. Dankzij een speciale gift in Etten-leur zijn ze weer opgebouwd. De hele streek was vol water en de mensen hebben langs de hoofdweg gebivakkeerd.

We bezoeken Paulina's home. Ze was één van de eerste weduwen (1988) van het project. Vol trots laat ze haar mooie huis zien wat ze voor de helft zelf heeft kunnen bouwen van het verdiende geld van de rijst. Ze heeft ook haar schoolgeld voor de kinderen zelf kunnen betalen. Nu kreeg ze ook een dakgoot op het huis evenals een stal met een koe. De melk deelt ze uit aan kinderen in de buurt en ze beheert de voetpomp van haar clubje. We bezoeken een gezamenlijke waterput die 10 maanden goed gewerkt heeft. Nu komt er geel water uit waarvan eerst het zand moet bezinken voor gebruik . Ze hebben geld gespaard voor reparaties en ik help hen een handje daarbij.

Annah is een van de 6 vrouwen die een groot rijstveld bewerken. Jaar in jaar uit houden ze zaairijst over voor het komende jaar en van de opbrengst kunnen de gezinnen leven. Waterbelasting in dit natte rijstvelden-gebied wordt in natura betaald : een dag per week moeten zij een riviertje schoonmaken voor de doorstroming van de velden. Bij de hutten heeft elke vrouw een groentenveld en fruitbomen. Sommigen hebben nu ook een koe die een 2e kalf gaat krijgen wat deze vrouw dan zelf mag houden.Het eerste kalf gaat namelijk altijd naar een nieuwe weduwe. Totaal zijn er nu 50 koeien bijeengespaard van "de vreemde munten"actie door de inwoners van onze gemeente, op initiatief van de Lions club.

Mary gaat verhuizen. Ze krijgt zowaar een mooi stuk grond voor een eigen "home" bij haar schoon familie. Ze heeft weinig geld nodig van het project maar gaat nu een koe en stal ontvangen. Democratisch beslist omdat ze veel kinderen heeft en ze is er heel blij mee.
Nadat nog vele activiteiten van weduwen bezocht zijn komen we woensdagmiddag op bezoek op de boerderij van Florence, onze algemeen coördinator sinds 14 jaar. Hier zien we het verschil: haar man heeft een goede job en Florence werkt binnen haar baan voor de kerk en het vormingscentrum voor het project. Wij hoeven haar niet te betalen. (Over 2 jaar gaat ze met pensioen, d.w.z. met 55 jaar geen werk meer en geen inkomen. Ik heb alvast gevraagd of Florence voor ons wil blijven werken.)
De armsten rondom haar boerderij , vrouwen en mannen, verzorgen het vee en het land zodat zij ook wat geld kunnen verdienen. Zo ook Jane, een weduwe die doof is maar goed kan liplezen; ook in de Engelse taal. Ze heeft pannekoeken gebakken voor ons (bij 30 graden) en vertelt dat ze blij is met haar goedlerende zoon die van het project aanvulling krijgt voor de middelbare school.

Vandaag op Maria Hemelvaartsdag kwamen 76 weduwen en 80 kinderen bij elkaar. 25 Euro voor heel veel broden en fruit maakte het tot een feest. Drama (toneelstukjes) over de grote killer aids en het gevecht daartegen. "Wij willen de laatste generatie zijn die aids krijgt; het moet stoppen" is hun educatieve boodschap. Ontroerend en levensecht. Kopiën van schoolrapporten, verslagen van de coöperatieve bedrijven worden meegegeven naar Etten-Leur.

Ik eindig de dag door nog even aan de offergang van deze morgen in de kerk te denken . Eerst de vrouwen, dan de mannen in een lange rij met voedsel voor de pastoor en de allerarmsten. Dit is hun kerkbelasting. Tijdens de preek had ik kippen en een haan gehoord, en jawel: met hun kop uit de mand schuifelen ze mee in de rij zoals ook groenten, maiszakjes, bananen en ananas. Genoten, veel gezien, veel geleerd van deze dagen in Ahero.

120 kilometer naar Bar Korwa en Nyamonye
Ver weg in de bush rondom het Victoriameer.Vijftien vrouwen en 36 kinderen bestaan nu 1½ jaar in Bar Korwa als widowgroup van dit project. Een leuke ontvangst waarbij meteen een lintje moet worden doorgeknipt om de 4e waterput van dit project te openen. Het stenenbakkerijtje werkt goed. De gedroogde stenen worden per kruiwagen naar een nieuw te bouwen huis gebracht en aldaar gebakken in een zelfgemaakte oven. Mooie rode bakstenen van een grof formaat en trots laat de groep een gebouwd huis (voor een rijke mevrouw) zien.Hier ook hebben 6 zonen van weduwen een boomkwekerijtje opgezet, gestimuleerd door hun moeders. Ik koop 8 bomen van hen die we meenemen naar de tuin van het guesthouse in Awasi. Rapporten van de kinderen en financieel verslag van de groep (ze werken nog steeds met de 5000 gulden van 2001) worden meegegeven en een maaltijd van de eigen groenten en aardappelen besluit deze bijeenkomst. Voor de donkerte moeten we in Nyamonye zijn.

Nyamonye
Een hartelijke ontvangst bij het restaurant waarvan de groep 1000 ksh. (15,= euro) per maand op de bank kan zetten. Na aftrek van loon voor telkens een andere groep vrouwen en de kosten. Voor het eerst hebben ze hier een eigen boekhoudrapport wat er goed uit ziet. Pater Kraakman deed dit voorheen maar hij is nu weg om een andere dorpsgemeenschap mee op te bouwen. We slapen op de pastorie van de nieuwe inlandse pastoor Edmond. Er zijn ook 2 priesterstudenten die stage doen en 's avonds spelen we (de meegbrachte) scrabble. We hebben veel plezier; Gaudencia en Consolata spreken goed Engels maar omdat de 2 jongens merken dat mijn Engels niet zo goed is bedenken ze niet bestaande woorden bij het spel. Echter: mijn woordenboek brengt uitkomst...
Zaterdag naar alle 'farms'op bezoek. Elk van de 5 groepen telt 40 weduwen en de voetpompen hebben bij de droogte van 6 weken hier goed gewerkt. Het Victoriameer ligt vlakbij de velden spinazie, tomaten, aardappelen, mais, bananen enz. Een man komt juist een kist tomaten kopen en de vrouwen glunderen. Maar stilletjes verdenk ik ze ervan dat ze dit voorgekookt hebben....
Elke groep werkt met overgehouden zaden van de vorige oogst, ze eten zelf van de gewassen en er zijn gezamenlijke inkomsten voor onverwachte tegenslag in een potje. Als ik daar rondstruin zou ik soms willen dat u dit mee kon beleven. Werkelijk leuk om te zien . Ik maak veel foto's en dia's als bewijzen voor de vrijwilligers in Etten-leur en voor u die dit project steunt. Op welke manier dan ook...

Middelbare Meisjes Kostschool (380 studenten)
Hier hebben we, naast ons project, voor geld voor electriciteitsaanleg kunnen zorgen. O.a. gekregen van de Wilde Ganzen en NCDO (Ned. Centrum voor Duurzame Ontwikkeling). Naast deze school en het internaat zijn er nog 10 gebouwen, o.a. de pastorie, kerk, scholen, Terre des Hommes-huis en het klooster (zusters van Oudenbosch)) die hiervan profiteren. De donkere warme avonden binnenshuis in Kenia, zijn hopenlijk nu voorbij voor ons. Ik moet een boom planten en de directrice laat me een lichtknop aandraaien. Zonder studenten er bij aanwezig want die hebben vakantie, maar er zijn wat andere mensen bij gehaald.


De maaltijd is in en rond 'ons'eetcafé waar ik perse wil betalen als gast. Er is trouwens voor zo'n 100 mensen gekookt : de pastoriebewoners, wij van het project met 5 bezoekers en 85 weduwen zitten buiten in het gras te smullen van een goede maaltijd. Omdat het jammer is dat ze hiervoor hun eigen inkomsten besteden maak ik er een gewoonte van om in elk dorp voor deze feestmaaltijd 45,= euro te betalen. Zodat de gespaarde pot intact blijft voor noodgevallen en reparaties.
's Zondags na de mis, waarin me gevraagd wordt het een en ander uit te leggen, worden we vrolijk uitgezwaaid en we rijden terug naar de stad. In Kisumu, in het grote Mill Hill klooster zie ik weer een normaal bed en een douche en er wordt (gelukkig) ook weer Nederlands gesproken...

Vrije dag
Nederlandse paters beheren een modelboerderij die ze lang geleden hebben opgezet. Vijftig kilometer naar het noorden, in de koele en regenrijke heuvels, zijn we welkom op het veebedrijf met 52 Yersey-koeien En 12 ha land. Het geheel is omrand met mooie gebouwen en bossen en lijkt op een Overijssels boerenbedrijf. De 2 paters van 70 en 81 jaar willen niet meer terug naar Nederland. Ze hebben veel voorlichting gegegeven aan boerengroepen en scholen en zijn nu bezig deze boerderij over te dragen i.s.m. het bisdom Kakamega. Afgesproken wordt dat onze boerinnen hier in groepjes een dag les in "het houden van koeien" kunnen volgen. Er zijn 2 bronnen op het bedrijf waarvan we het heldere (Spa)water zo kunnen drinken. Na een stoere rit over hobbelige bospaden door de oudste pater rijden we naar Mumias waar we logeren bij een Nederlandse broeder van de Mill Hill. Hij werkt op de internationale dovenscholen voor meisjes hier die echter ook weg zijn vanwege de vakantie.

Awasi
Vol frisse moed begin ik aan de laatste 5 dagen 'project' in Awasi. Maar eerst kopen we 8 grote aluminium pannen en schoolbordverf voor een op te starten veilig-water-project met zonne-energie. De materialen heb ik meegenomen en evenals in Ahero zullen ook hier 4 vrouwen het pasteuriseren van water (65 graden) met de zon gaan uitproberen. Na een leuke ontvangst bezoeken we veel koeien, stallen, huisjes met de nieuwe dakgoten in de velden. In Cornelia's hut, de vrouw die achterop de pick-up het zangkoor aanvoert, staan zakken met 300 kg mais. Geoogst door de 5 vrouwen van haar clubje. Voor het eerst zijn de lunches in telkens een andere hut. En zowaar: Fred's mobieltje (van het project) gaat en: mijn kinderen aan de telefoon! Niet te geloven... in een hut in de savannen praten met je kinderen..... Ik bezoek de nieuwe grote hut gebouwd van geld van basisschool de Klankhof te Etten-Leur.

In Awasi zelf moeten 2 lintjes worden doorgeknipt: 2 deuren van de nieuwe timmerwerkplaats die vandaag zal beginnen met werk voor 4 zonen van weduwen. Gebouwd met geld van de gemeente Etten-Leur en de moeders willen , met de aanwezige zoon, op de foto als bewijs. Er ligt al hout waarvan als eerste 6 bedden voor het guesthouse gemaakt zullen worden. Onder leiding van Fred (ook chauffeur) en een instructeur.


Onderweg zie ik veel mensen ploegen, zaaien en planten want het kleine regenseizoen (tot eind november hopenlijk) is begonnen. Het land begint weer groen te worden zoals bij ons in de lente. Een tropische onweersstorm (bang!!) maakt dat ik 's avonds in het klooster van de zusters (Oudenbosch) nog lang wakker ben. De laatse dag, op zaterdag hebben we de eindvergadering met 80 (van de 130) vrouwen en 60 van hun kinderen. De eindbespreking met de 3 coördinatoren gaat snel want de eerste dag zijn alle geldzaken en plannen al doorgesproken. Voor het eerst wil ik graag nog een weekje blijven maar de vrijwilligers hebben al laten weten dat ze me nodig hebben thuis. Bovendien werk ik voor kritische landbouworganisaties in Nederland en staan er weer gesprekken op boerderijen gepland. In het vliegtuig bedenk ik dat het pendelen tussen landbouwprojecten in 2 werelddelen toch wel heel boeiend is...

Voortgang van het Kenyaproject
Veel nieuwe gezichten bij mijn werkbezoek in augustus. Van jonge vrouwen en kinderen. Vrouwen die weduwe geworden zijn en kwamen aankloppen bij het bedrijfjesproject in Ahero, Awasi, Nyamonye en Bar Korwa. Per dorp is momenteel 1/3 deel van de weduwen lid van ons project. De leiding van de projecten heeft voorwaarden gesteld vanwege de enorme toeloop van vooral jonge vrouwen. Niet langer dan 3 jaar weduwe en je moet de intentie hebben om met anderen te delen en samen te werken. De vreselijke ziekte aids slaat vooral toe bij het middenkader in Kenia: ambtenaren en onderwijzers. Ongelukken op de weg met de matatu's (busjes als vervoer en geen fiets- of voetpaden) en malaria en ontstekingen zijn de boosdoeners vanwege het tekort aan goekope medicijnen . Waarom zoveel vrouwen dit alles overleven is mij nog steeds een raadsel. Hoe dan ook: we gaan door!!! De bestaande plannen moeten dit jaar nog gerealiseerd kunnen worden want er zijn door de nieuwe vrouwen weer nieuwe plannen gemaakt. Voor 2003. In onze Nieuwjaarsbrief meer daarover.De komende maanden gaan we hard aan het werk: in onze 2 curiosa-winkeltjes in Prinsenbeek en Etten-Leur. Met het geven van educatie/voorlichting op scholen, bij verenigingen en in persberichten.

We werken ervoor om te kunnen sturen:

In november:
* 15.000 Euro voor schoolgeld (2/3 is reeds binnen)
* 1.000 Euro voor laatste koeienstallen
* 2.000 Euro voor reparatie ingevallen hutten (160 euro per hut)
* 5.000 Euro voor afbouw Guesthouse en inrichting
=============
Totaal 23.000 Euro

DOET U MEE ??????

Schooljaar 2002 (jan. '02 - jan. '03)
Janet, dochter van Grace in Awasi, studeert 2e jaar onderwijs-opleiding. Ze is één van onze zeven HBO- studenten. In januari begint haar 3e jaar en ze heeft er zin in. Oudste van groot gezin.

In 2002:
* HBO-studenten: 7 ; totaal: EUR 3630,=
* Middelbare school: 21 leerlingen; totaal EUR 4500,=
* Basisschool: 241 leerlingen; totaal EUR 6870,=


Van de EUR 15.000,= totaal leren in dit jaar 269 kinderen voor een toekomst.; één per gezin. In totaal hebben de weduwen/leden, van de groepen in vier dorpen, 970 kinderen. Een aantal is al klaar op school en heeft of probeert een baan te bemachtigen of helpt moeder in ons werkgelegenheidsproject. Voor de anderen kan de moeder soms zelf schoolgeld betalen; voor een aantal nog niet. Voor deze kinderen proberen wij het schoolgeld alsnog te vinden.

Rentia Krijnen-Hendrikx