Voor de twintigste keer is Rentia Krijnen-Hendrikx, initiatiefneemster van het werkgelegenheidsproject voor weduwen, in Kenia. Wim en Toos Vermunt uit Etten-Leur en Jelle en Tony Hettinga Vermunt uit Bergen (L) kwamen op bezoek bij inmiddels acht dorpen waar het Kenyaproject werkt…

De eerste week in Kenia is het lekker weer; rond 25 graden. Het is "wintertijd". Nu ik hoor dat het zo tropisch heet is in Nederland lijkt het klimaat wel omgekeerd. Ik vertel mijn 93-jarige moeder aan de telefoon dat ze nu beter in Afrika zou kunnen zijn …
Omdat ik hier nu eerst in ons Guesthouseproject vakantie houd, is er wat meer tijd om met de weduwen en hun kinderen te praten. Ik leer hier veel over de gewoonten in Afrika. Speciaal over de verervingstraditie voor weduwen bij de LUO-stam, die de reden is voor de start van ons project nu achttien jaar geleden.

Zo sprak ik met Rose in Awasi, met Julia, die zelf van een andere stam komt en met Washington (zo heet hij echt), zoon van een weduwe.

Vererving van weduwen
Nadat ik met Rose de schoolgeldboekhouding heb bekeken raken we aan de praat. Ik ken haar al tien jaar: zo lang ik de projecten bezoek. Haar man is twaalf jaar geleden plotseling overleden aan een hartaanval. Zij was toen 36 jaar; dezelfde leeftijd als de mijne toen mijn echtgenoot Piet overleed in 1981.

Rose wist dat er net een project gestart was in Awasi en deed mee met de tien eerste weduwen in een geitenproject. Ze vertelde haar schoonfamilie op wiens erf zij nog woonde dat ze niet (seksueel) geërfd wilde worden. Haar schoonvader en de broers van de man waren ontstemd maar lieten haar met rust al voelde zij zich niet welkom meer. Een dochter kan ook niet meer terug naar haar ouders want er is een bruidsschat voor haar betaald. Bovendien, Rose heeft zes zonen en de schoonfamilie verwacht dat die werken voor hen als hun broer overleden is.
Acht jaar geleden begonnen wij met het opknappen van hutten omdat ook dit niet gedaan wordt door de familie.De weduwe wordt immers slaaf en is niet meer dan een ding om te gebruiken. De familie weigerde om de materialen zoals palen en een metalen dak, deur en ramen, toe te laten op het erf. Tenzij Rose zich alsnog liet 'erven'. Niet door hen maar door een speciaal ingehuurde 'cleaner'. Deze man werd betaald door hen om een week in de hut van Rose te verblijven en ze stemde toe want haar hut was bijna ingezakt…Daarna werden het materiaal en de bouwers toegelaten en ik herinner me dat wij haar bezochten. Samen met haar kleine kinderen kon ze er zonder wind en regen in slapen want overdag verblijft men buiten.
Rose verdiende geld binnen ons project en kreeg het gedaan een eigen stuk grond te krijgen van haar schoonfamilie. Haar oudste zoon was nu zestien en studeerde van ons schoolfonds op de middelbare school en dan word je belangrijk als oudste (Fredric studeert nu van ons HBO-fonds in Nairobi). Rose verhuisde haar hut en bouwde een grotere. Daarnaast verbouwt ze nu haar eigen voedsel.
Rose maakt het goed. Heeft veel vriendinnen, vooral in de gevormde weduwenorganisatie van 250 vrouwen in Awasi. Maar Rose maakt zich nu zorgen."Ik denk erover om me te laten testen op hiv. De vrouw van de cleaner is ziek en ik vraag me af wat ze mankeert. Zou hij mij aids gebracht hebben"?

Rose vervolgt: "Er zijn nu gratis testen en bijna gratis medicijnen. Je moet alleen geld hebben voor goed voedsel en veel vitamines naast de medicijnen. Dan kan ik er beter vroeg bij zijn want dan kan ik nog lang leven…"
Ik heb met haar te doen. Wat een misselijkmakend bedenksel is die vererving terwijl ze van oorsprong heel goed was: zorgen voor vrouw en kinderen van de overleden broer. Maar dat was 400 jaar geleden toen de LUO's uit Soedan langs de Nijl naar Kenia trokken.
Ik heb Rose geadviseerd nu de test te doen. Dan kan ze er mogelijk met mij over praten al weet ik niet wat te doen als de test positief is. Wel zegt Rose nooit meer een man te willen vanwege het virus waarmee eenderde van de mensen bij deze stam besmet is (Rose heeft me tot nu toe niets verteld).

Ook Julia reageert als Rose: ze is 40 en hoeft nooit meer een man. "Als ik het schoolgeld voor mijn dochter kan betalen zodat zij een goede baan kan krijgen: daar leef ik voor."
Julia komt van de Kisii-stam en was getrouwd met een LUO. Ze werd niet geërfd door haar zwagers omdat ze dat niet wilde. Waarom gaat ze niet terug naar haar moeder?
"Ik heb nu goede vriendinnen in de weduwengroep en daar moet ik opnieuw beginnen; dus ik blijf hier". Omdat Julia moeilijk Engels en LUO verstaat weet ze niet van ons schoolfonds. Het vierde jaar middelbare kostschool kost 300 euro en ze krijgt het niet bij elkaar voor a.s. januari. Ik vertel haar zich op te geven bij het schoolfonds voor 150 euro. De rest moet ze zelf vinden want wij betalen alleen dagschool omdat er nog veel kinderen op de wachtlijst staan. Julia blijft zwaaien als ze vertrekt; zo blij is ze en ik vraag Rose haar dochter op de lijst te zetten …

Masogo
Omdat we in april de honderd weduwen in Masogo, een dorp diep in de velden, niet konden bezoeken vanwege de regen, gaan we vandaag, nog voordat de bezoekers komen. Gaudencia leidt de normale vergadering over allerlei onderwerpen zo ze dat gewend zijn.
Dan komt de vererving aan bod omdat twee weduwen inmiddels een baan hebben bij het onderwijs (dus inkomen) en twee vrouwen een nieuwe man vonden als tweede vrouw. Ze moeten dan de groep verlaten want zij hebben inkomen of verzorging van haar kinderen. Ik vraag de vrouwen hoe dat nu zit. Wil een weduwe echt de tweede vrouw worden? Of wordt ze gedwongen?
De jongeren lachen maar een oudere weduwe neemt het voor hen op: " De jonge weduwen zijn knap. Die aantrekkelijkheid is de enige reden voor de mannen om hen te dwingen tot tweede vrouw. Alleen voor de seks en een lekkere maaltijd die ze wekelijks moeten klaarmaken. Verder zorgen ze niet voor hen; een enkele uitgezonderd. De weduwengroep biedt veiligheid want nu durven de mannen niet zoveel meer. Omdat de vrouwen onder elkaar over hen praten. En daarom blijf ik altijd bij de groep. Om de jongere weduwen te helpen …"
Zo hoor je nog eens wat als je hier wat langer bent.

Washington heeft middelbare school gedaan en staat onderaan op de HBO-wachtlijst. Sinds kort werkt hij voor 35 euro per maand als tuinman ('s morgens) en als ober ('s avonds) in het guesthouse-project. Zes dagen per week is hij in touw. Samen met manager Thomas heeft hij een tuin aangelegd. Ik ben verrast bij aankomst want dit is nieuw. Washington zag ik ook gisteren op zijn vrije dag. Niet in groen ober-uniform maar in vrolijke kleding. Hij is trots dat hij nu zelf wat kleren kan kopen en de rest geeft hij aan moeder Judit.
Waarom is hij hier op zijn vrije dag? "Ik werk hier graag. Het is schoon en de zestien moeders werken hard hier in het guesthouse. Thuis moeten ze ook nog voor hun kinderen zorgen. Ik heb dat gezien bij mijn eigen moeder toen ze hier werkte. Ik help hen zoveel mogelijk zodat alles niet zo zwaar is voor hen. Bovendien is het 's avonds veiliger met een man erbij."

Ik ben verbaasd over deze knul van achttien jaar. Deze mentaliteit heeft toekomst, bedenk ik. Mijn dag is weer goed. Hier doen we het voor …

Vierde wezenfarm oftewel landbouwklas
Wim, Toos, Jelle en Tony zijn gearriveerd. We bezoeken de nieuwe projecten in Awasi. Ook de nieuwe basisschool die we zomaar, via een aangeboden gift, mogen bouwen in de bush. Vervolgens staan er langs een landweg stoelen voor ons klaar. De vierde wezenfarm is hier van start gegaan. Aan de ene kant het groentenveld van de moeders en aan de andere kant van de weg zien we het veld van de twaalf wezen die zo voor hun eigen voedsel kunnen zorgen. De voorzitter van de jongeren geeft een verslag van het bezoek aan de landbouwtentoonstelling in Kisumu. Daarvoor had ik hen wat geld gegeven. Onder leiding van Wycliff, onze landbouwleraar, zijn ook jongeren van de wezenfarms uit Ahero daar geweest (ze waren heel leergierig, vertelt Wycliff later aan de telefoon). Normaal komen arme jongeren daar nooit dus dit was een mooie kans voor hen.
Ook de velden van de moeders, achter onze stoelen aan de landweg, liggen er mooi bij. Het heeft voorlopig genoeg geregend.

Ahero en Masogo
In Ahero bezoeken wij de ontwikkelde projecten van het laatste half jaar voor de 250 weduwen. Een naaileslokaal voor jonge weduwen en hun dochters op ons business-terrein zorgt meteen ook voor inkomen omdat de kleren verkocht worden. Zo kan, hoop ik, de naailerares ook betaald worden. Het boerderijtje ver in de velden van de groep weduwen bij voorzitster Peres bezoeken we elke keer met nieuwe gasten want daar staat alles bij elkaar: een voetwaterpomp, ploegbedrijf, betaald door CORDAID in Den Haag, koeien, geiten, en een boomkwekerij (was nu verdroogd door de hitte in februari).
Ook de waterput voor dit gebied, één van de zeven die wij aangelegd hebben, doet het goed. Al is het water wat aan de zoute kant. Deze weduwengroep laat aan andere groepen zien hoe zij biologisch werken met compost en koeienmest op hun groentenvelden en maisakkers.
Van de tafel met hun veldprodukten kopen wij ons avondeten en in een schuur zien we een berg maiskolven: er is een grote oogst, dit half jaar na de grote droogte in Kenia.

In Masogo maken we de officiële vergadering mee. Evenals later op de dag de grote vergadering in Ahero waar we veel horen over de schoolkinderen en de computerstudenten. Reeds 24 van hen hebben een diploma ontvangen. Wijs als ze zijn geven de vrouwen veel nieuwe plannen mee op papier maar ik vertel hen niet teveel te verwachten want de vrouwen in de nieuwe dorpen zijn aan de beurt als we in september weer hard gaan werken voor nieuwe inkomsten voor het project …

Bar Korwa
Het weggewaaide dak van de vijf winkeltjes is vernieuwd want echt alles was kapot en weg door de windhoos in maart. Ik vertel dat we de weggewaaide knopen en naaigerei in Etten-Leur gevonden en mee teruggebracht hebben (we hebben zakken vol meegebracht uit ons winkeltje). Ze kunnen er wel om lachen, al zijn ze nog steeds geschrokken van de ravage.
Daarna rijden we naar de tweede groep weduwen. Het eetcafee, gebouwd van geld van SOB in Breda, moet geopend worden. Tony is aan de beurt om de grote schaar te hanteren om de deur te openen maar eerst wordt er een dienst verzorgd onder de boom door de pastoraal werker. De chief (burgemeester) van het hele gebied heeft zowaar een speech waarin hij het afschaffen van de vererving van weduwen bepleit. Hij noemt zijn familie-clan als voorbeeld. Ik zie coördinator Gaudencia goedkeurend knikken: "dat hebben we weer bereikt," vertelt ze later ...

Mageta-eiland
Wim en Jelle bezoeken met een boot op grote golven van het Victoria-meer het eiland Mageta, ons zesde projectdorp.Al eerder heb ik met Fred de chauffeur, de stoelen en tafels naar de boot gebracht voor een eetcafee. Ze zijn gemaakt in ons timmerbedrijf in Bar Korwa. Met de 27 weduwen daar openen de mannen het pas gebouwde eetcafee voor hen. Toos, Tony en ik durven de reis niet aan. Fred vraagt na de tocht een zwemvest want hij durft eigenlijk niet meer. Het weduwenbestuur is niet bang; zij zijn dit gewend.

Nyamonye
Pastor Edmond, de Afrikaanse priester, is vertrokken naar Reru. Ik ben benieuwd hoe zijn opvolger reageert op het doel van ons project: het uitbannen van het misbruik van weduwen. Want niet elke pastoor staat erachter dat de vrouwen niet geërfd willen worden. Maar pastor Peter ontvangt ons met open armen ...
Gaudencia en de weduwen hebben hem al overtuigd. Het nieuwe kerkbestuur nodigt ons alvast uit voor het parochie-jubileum maar dan zijn wij er niet. Het zit wel goed en ik ben blij voor de tweehonderd vrouwen. In een ander subdorp van Nyamonye openen we een maismolen (met lunch) en weer verder in de velden een huisje met een olie-verkooppunt voor de olielampjes in de hutten. De hele vijf dagen hebben we overdag kip, vis, spinazie en rijst gegeten en dat zijn we een beetje beu. Al prijzen we natuurlijk alle groepen om hun kookkunst maar iets anders kennen ze niet hier in de bush.

Bondo en Reru
Het Kenyaproject is begonnen in twee nieuwe dorpen. Daar krijgen in elk 25 weduwen de kans om te starten met een coöperatief project. We geven elke groep 35 euro voor de start van een groot groentenveld wat beschikbaar gesteld wordt door een oudere weduwe die zelf grond heeft en deze niet meer hoeft af te geven aan de schoonfamilie zoals de jongere vrouwen. Weer twee keer de bekende maaltijd maar ook een half-Europese maaltijd bij pastor Edmond in Reru. Hij heeft zijn kok laten helpen bij de vrouwen om spaghetti voor ons te koken. Dat is weer eens wat anders ...
Het zijn leuke actieve jonge vrouwen die hier en in Bondo binnen ons project beginnen om in hun eigen onderhoud te voorzien. In februari gaan we het zien. Elke maand zal Gaudencia ook hen bezoeken voor de nodige begeleiding.

Awasi guesthouse-project biedt werk aan negentien mensen
Nadat de vier gasten weer naar het vliegveld zijn voor de terugreis, ben ik nog een week in ons guesthouseproject. De nieuwe manager Thomas doet het uitstekend en hij kan goed opschieten met de weduwen die hier werken. De uitbreiding is helemaal klaar en is goedgekeurd door NCDO (Ned. Cie Duurzame Ontwikkeling) in Amsterdam. Zij hebben de helft van de kosten betaald. Het guesthouse-project wordt duurzaam geëxploiteerd met een zonneboiler, septictank en compost- en afvalscheiding. Voor de watervoorziening zijn er vier tanks voor regenwater geplaatst onder de dakgoten terwijl in de voormalige garage het computerleslokaal (met computers uit Teteringen; Derde Wereld Werkplaats) goed begint te lopen. Ook met betaalde cursisten uit het dorp.
Nu de eerste fase van de uitbreiding gereed is, gaan we de tweede fase uitvoeren: een vergaderzaaltje en zes slaapkamers. Daarvoor hebben we 400 meter grond bijgekocht om dit volgend jaar te realiseren. Er is dan werk voor nog meer weduwen die bij toerbeurt hier een jaar kunnen werken. Het Kenyaproject gaat hiervoor apart diverse donoren zoals bedrijven en ontwikkelingsorganisaties benaderen om de begroting rond te krijgen.

Vanavond belde de voorzitter van het watercommitee in Awasi. De oude pomp bij de bron heeft het al enkele dagen begeven. Maar omdat het Kenyaproject Awasi van een nieuwe pomp heeft voorzien zodat ze om beurten kunnen draaien, heeft het dorp water. En wij dus hier ook in het guesthouse. Een goed advies van de Mill Hill paters om soms eens iets te doen voor de dorpsgemeenschap. Om te voorkomen dat men jaloers wordt op de weduwen …
Terwijl ik schrijf valt het licht uit. Een halve minuut later heeft het personeel de dieselgenerator gestart. Enkele mannen uit Awasi komen iets gebruiken in het restaurant en het nieuws bekijken op de tv. Ook hier op het arme platteland zijn wereldburgers die de bomdreigingen in Londen volgen. Ik zie dat het voor de weduwen die hier vanavond werken geen nieuws is: het is te ver weg van hun dagelijkse werk om brood op de plank te krijgen voor hun kinderen.

Alles bij elkaar waren het vijf inspirerende en ook ontspannende weken in Kenia …

Rentia Krijnen-Hendrikx

PLANNEN VAN DE 'WIDOWGROUPS' IN KENIA voor 2006

Werkwijze van het Kenyaproject in Kenia
Twee keer per jaar bezoeken we de projecten op een 'officiële' manier. De weduwen die zich, officieel geregistreerd, verenigd hebben in coöperatieve groepen laten dan de boekhoudingen zien van de projecten waarmee ze werken. Meestal zijn er winsten behaald waarvan een deel als loon uitbetaald wordt en een deel voor onderhoud wordt gereserveerd. Het derde deel wordt gebruikt om in de 41 subgroepen in de velden weer nieuwe kleine projecten op te zetten zoals kippen- en geitenprojecten, katoen-, rijst- of bomenkweekvelden enz. Het is vooral dit laatste waar de vrouwen trots op zijn en ze zouden graag zien dat wij bij elk bezoek deze nieuwe bedrijfjes komen bekijken. Dit kan niet in de twee weken werkbezoek maar we laten hen kiezen waar we wel heen gaan. Van de overige projecten krijgen we het verslag in de algemene vergaderingen per dorp.
Tevens worden er in die vergadering nieuwe plannen aangeboden en wij nemen deze mee naar huis. Voor 2006 vindt u hier de gerealiseerde plannen en de nieuwe plannen tot februari 2007.

Tot augustus 2006 : veel dank namens de gezinnen in Kenia.
Zowel voor uw gelabelde als ongelabelde donaties voor: