"Met eigen ogen komen kijken: dat is samenwerking..."

Het is heet in februari 2003. Het 8e werkbezoek vanuit Etten-Leur aan het bedrijvenproject voor weduwen valt samen met de droge zomermaanden in Kenia. Voor Luus Heeren, Riet van Breugel, Toos en Wim Vermunt en Rentia Krijnen, ondergetekende, is de overgang ,van winterse kou naar de tropen op de evenaar, groot. De hartelijke ontvangst op het kleine vliegveld van Kisumu en het programma dat de weduwengroepen hebben voorbereid maken dat we ons snel thuisvoelen.

Veel nieuwe en vooral jonge weduwen in de vier dorpen aan het Victoriameer in West-Kenia. Jonge vrouwen die zitten of staan te kijken naar de uitbundigheid van hun oudere collega's die trots laten zien wat ze bereikt hebben. Jonge weduwen die zich wellicht afvragen of zij ooit ook weer zo vrolijk en energiek kunnen worden..... Dat is de grootste indruk die deze reis op mij maakte. Omdat we de afgelopen twee jaren veel bedrijven konden bouwen en starten zijn de groepen uitgebreid. Niemand weet hoeveel eenoudergezinnen er zijn omdat dit niet geregistreerd staat op het platteland. Duidelijk wordt ook dat er vele geenoudergezinnen zijn bijgekomen. Vader en moeder zijn beiden gestorven (aids). Om te voorkomen dat hun neefjes en nichtjes straatkinderen worden nemen vele weduwen en grootmoeders (ook vaak weduwe) de zorg voor deze kinderen op zich. Zijn ze wat groter dan blijven deze kinderen in de eigen hut wonen; zijn ze heel jong dan worden ze in huis opgevangen. Zo raken de gevolgen van de Afrikaanse aidsprobelematiek ook dit project. Echter de stevig opgezette structuur (door de Keniaanse begeleidsters), het doel van ons bedrijvenproject en onze schoolfondsen geven ook deze kinderen kansen op leven. "Dat jullie elke keer met eigen ogen komen kijken wat we doen: dat is samenwerking" horen we de eerste dag in de vergadering van de weduwen..... We gaan op pad.

De eerste dagen bezoeken we de twee dorpen die nog maar een paar jaar werken met ons projectgeld. In Bar Korwa zijn nu 25 vrouwen die trots de goed gelukte maisoogst laten zien van de eigen groentenakker die we voor hen gekocht hebben. Dankzij de voetwaterpomp (een van de 29 pompen nu) krijgen de gewassen water uit de sloot bij droogte. De oogst voorafgaand aan de mais is maar half gelukt omdat de vogels ook zonnenbloempitten hebben geoogst die voor de oliepers bestemd waren. De waterput voor de bevolking brengt niet alleen water maar ook opbrengst voor de groepspot en reserve voor reparaties omdat ze bediend wordt door, op toerbeurt, deze widowsgroep. Vijf zonen die werkloos waren laten trots hun beginnend boomkwekerijtje zien. De planten zijn kleiner dan in augustus maar zij kunnen de teelt haast niet bijhouden omdat er veel vraag naar bomen is. Wij kopen ook planten voor de tuin van het multifunctionele guesthouse in Awasi. De jongens kunnen nu kratten kopen voor het vervoer en gaan sparen voor een fiets. Leuk om de glunderende gezichten te zien...

In Nyamonye, pal aan het meer werken de 200 vrouwen, in vijf groepen verdeeld, nu zonder de Nederlandse missionaris Gerard Kraakman. Edmund, zijn Afrikaanse opvolger is blij met dit project: "De allerarmsten, de (g)eenoudergezinnen zoeken steun bij elkaar en kunnen nu voor zichzelf opkomen in de gemeenschap..." Hij blijkt een grote fan te zijn van afschaffing van het erven van weduwen door de schoonfamilie. Hopelijk volgen er meer leeftijdgenoten van hem die deze mening uitdragen...

Eetcafé en ploegbedrijven
De groep vrouwen verzorgt al onze maaltijden met eigen producten in het eetcafe wat goed loopt hier pal aan het meer. Veel gebakken vis op verschillende manieren klaargemaakt. Ze tonen het kasboek en van een deel van de opbrengst hebben ze zelf een stuk grond gekocht in een ander dorp. Een kleiner eetcafe (€ 1.800,-) staat op de wensenlijst evenals een ploegbedrijf voor elk van de vijf groepen. Een ploeg en vier ossen kosten € 550,- en we besluiten alvast een ploegbedrijf te laten kopen van ons meegenomen geld. Het regenseizoen begint en dan moet er overal geploegd en gezaaid worden en enkele vrouwen kunnen ploegen. Binnenkort proberen we hiervoor nog € 2.200,- te sturen evenals voor een ploegbedrijf in Bar Korwa. Van opbrengst van het gezamenlijke groentenveld is iets nieuws bedacht: 'Merry go round'. Het betekent: rondgaan zoals een mallemolen draait. Van de opbrengst krijgt elk gezin om beurten een geit . Die als start van een melk-, vlees- en inkomstenbron kan gaan dienen. Ook in de andere drie dorpen is men met dit plan begonnen uit de eigen winsten van het projectgeld. Prachtig toch?

Schoolgeld
Een van de sterkste beloften tijdens de recente verkiezingscampagne, door de oppositie van dertien partijen, was: recht op gratis basisonderwijs voor iedereen. En het is ervan gekomen. Opvallend op het platteland waar we doorheen rijden is dat we weinig jonge kinderen zien; die zitten op school. Opvallend ook is dat dit nog niet geldt voor het vervolgonderwijs. Blasio, onderwijzer en man van coördinator Consolata : "In mijn klas zitten nu 70 kinderen i.p.v. 40. Ook zitten er groepen onder de bomen met hulponderwijzers want nu moeten er klaslokalen bijgebouwd worden". Er is echter een maar....: de scholen eisen nu een goed uniform (hygiëne), zwarte schoenen, sokken, een sweater en rugzak. Ook moeten boeken, schriften en potloden nog gewoon zelf gekocht worden als voorheen. Ook al is deze verplichting niet wettelijk vastgelegd: nog niet alle ouders hebben het lef om te eisen dat hun kind ook echt aangenomen wordt. Onze drie coördinatoren gaan waar mogelijk actie ondernemen tegen deze 'regels'. Ze helpen nu met ons gestuurde basisschoolgeld de armste en grootste gezinnen van veel weduwen om hun kinderen en de wezen te voorzien van deze benodigdheden. Bij het bezoek aan Etten-Leur, in juni a.s., hopen we hierover meer te horen van Florence en Consolata.

Blije gezichten zien we bij de moeders en hun grote kinderen die een bijdrage ontvingen om hun kind verder te laten studeren. 33 Kinderen gaan nu naar de middelbare school en negen dochters en zonen studeren dit jaar, vanaf januari, in het (hoger) beroepsonderwijs.

Veertien Zonen van weduwen die niet naar het vervolgonderwijs kunnen volgen nu een timmeropleiding in onze twee timmerwerkplaatsen in Ahero en Awasi,

Het verhaal van Elisabeth
In Ahero waar het project ruim veertien jaar bestaat is de groep weduwen flink uitgebreid: van 72 naar 150 vrouwen. Het project krijgt een flinke uitstraling; ook uit andere dorpen komen verzoeken voor een project. Maar voorlopig creëren we werkgelegenheid voor zoveel mogelijk moeders in 'onze' vier dorpen, die met hun gezin geen slaaf willen zijn van de schoonfamilie. Die met hun kinderen een eigen bestaan willen opbouwen.

We bezoeken Elisabeth, 28 jaar en moeder van negen kinderen. Elisabeth's man overleed twee jaar geleden door een ongeluk. Haar schoonfamilie op wiens erf ze woont wil van haar af en ze schuilt met haar gezin op de markt onder wat afdakjes. Elisabeth hoort over dit project en klopt aan bij de widowgroup in het dorp. De groep besluit om voor haar een van de dertig nieuwe hutten te bouwen (in 2001) op een stukje land haar aangeboden door een familie die medelijden heeft met het gezin.

Elisabeth werkt hard mee op het gezamenlijke groentenveld van zes weduwen. Ook kan ze een beroep doen op ons schoolfonds voor wat ondersteuning. Echter: de familie ziet dat Elisabeth weigert om zich als slaaf en sexobject te laten gebruiken en het wegpesten begint. Poepen voor de deur ... enz.

Als wij op bezoek komen weten we nog van niets. De projectleiding laat het ons zelf ontdekken tijdens de aangeboden maaltijd. Een jongeman dringt zich tussen de vrouwen en mij in op de weinig stoelen in de hut en begint een tas vol met diploma's uit te pakken. Hij heeft goed werk maar: kan het project hem niet aan een 'hoge' baan helpen? Als ik hem beleefd vertel dat we een project voor weduwen zijn en vervolgens vraag hoe hij de weduwen in de buurt helpt, weet hij heel stellig het antwoord: "ik zeg ze wat ze moeten doen en zo help ik ze...". Als ik vertel dat er geen enkele mogelijkheid is gaat deze buurman wat opzij zitten maar zo dat hij mij goed kan zien. (???)

Als we buiten rondlopen en de koe en de stal bezichtigen (vreemde muntenactie Lions-club Etten-Leur), vertellen de coördinatoren Gaudencia en Florence het nieuwe plan. De hut en de stal kunnen verplaatst worden naar een nieuw stuk grond wat op Elisabeth's naam kan komen. Als wij de helft betalen van € 500,- , de koopprijs, dan betaalt de groepspot van Ahero de andere helft. Na overleg besluiten we het geld te sturen. Inmiddels wonen Elisabeth, de kinderen, de koe en de konijnen op het nieuwe erf, dichtbij enkele van haar vriendinnen.

Paw paw tegen malaria
Bij het augustusbezoek aan Kenia ontdekten we via een missionaris dat het drinken van thee van papaya-bladeren, eens per twee weken, preventief werkt tegen malaria. Ook vonden we dit recept in een oud Afrikaanse wetenschappelijk boek. Gaudencia besloot de proef te wagen en heeft tot nu toe geen malaria gehad. In december heeft zij dit in de groepen verteld in de vier dorpen. En wat zagen we in Ahero? Zo'n zestig weduwen hebben elk tien boompjes geplant, zelf opgekweekt uit zaad van de papayavrucht. Hun gezinnen drinken deze thee nu om de veertien dagen terwijl bij drie kinderen de thee als geneesmiddel werd gegeven bij een ernstige malaria-aanval. Ze waren na twee dagen beter... In het komende augustusbezoek gaan we checken bij hoeveel moeders en kinderen de thee preventief gewerkt heeft. We zijn benieuwd.

Timmerwerkplaats
Ook in Ahero is nu een timmerwerkplaats in bedrijf voor zeven zonen van weduwen die werkloos zijn en geen beroep hebben. Riet en Wim knippen het lint door en we gaan het gebouw in dat met geld van de gemeente Etten-Leur en Wilde Ganzen gebouwd is. De prachtige gereedschapskist is ook hier, evenals in Awasi, geschonken en gestuurd door de Derde Wereldwerkplaats in Teteringen waar oud gereedschap opgeknapt wordt. De leraar voor de jongens die hier het timmervak leren (de meubels worden verkocht) wordt betaald uiteen deel van de eigen winst. Het andere deel van het gebouw moet nog afgewerkt en ingericht worden als verkoopruimte, kantoortje en internetplaats voor het dorp. Er is nog € 3.000,- nodig. Enkele computers zijn al onderweg, eveneens gestuurd door de Werkplaats in Teteringen.
Ook in Ahero staan tien hutten op de wensenlijst voor een stevige opknapbeurt zodat ze niet verder invallen en de gezinnen veilig kunnen wonen. Voor nog geen € 150,- kan een hut weer jaren meegaan want voorlopig bouwen we geen nieuwe huisjes.

Veel koeien bezoeken we in Awasi. Er blijken al twaalf kalveren geboren te zijn naast de veertien kalveren in Ahero. Het stuk eigen grond met de maismolen, de olieverkoop en de timmerwerkplaats is vol en goed in bedrijf. Vele vrouwen vinden hier om beurten een maand werk. Ook hier werken zeven zonen van weduwen aan hun timmeropleiding. Ernaast ligt een lap grond te koop voor € 450,- en € 200,- kost een stevige omheining. We besluiten dat de groep de grond kan kopen en wij gaan ervoor werken. Want er zijn plannen voor nieuwe werkgelegenheid voor de zestig nieuwe weduwen van de nu 130 leden tellende groep. Maar eerst moeten we het guesthouse nog afbouwen en inrichten wat € 7.000,- zal gaan kosten. Awasi wordt hoofdplaats van het district en het verzoek komt om de kamers te huren, voorlopig, als kantoor. De weduwen en wij wijzen dit verzoek af want negen vrouwen zullen in dit 'restaurant-hotel' de kost gaan verdienen. Bovendien is er ook een atelier in gevestigd waar werkloze dochters van weduwen het naaister-vak kunnen gaan leren.

Bij de eindvergaderingen in elk dorp kopen of krijgen we producten om thuis te verkopen in ons winkeltje. Zo ook hier in Awasi waar Luus een kip van de kippenboerderij (twintig vrouwen) in ontvangst mocht nemen...

Kort voor onze reis werden we uitgenodigd op het Scheldecollege in Bergen op Zoom voor een dialezing. De leerlingen (MBO) willen structureel acties voeren om geld in te zamelen voor leeftijdgenoten in Afrika. "Wij een vak, zij een vak" wordt het motto. € 1.285,- kregen we alvast mee naar Kenia. Wycliff uit Ahero en John uit Awasi gaan elk een gedegen beroepsopleiding volgen. Voor landbouwvoorlichter , deels werkzaam straks bij onze projecten en voor computertechnicus: deels voor onze 2 internet-cafeetjes in Ahero en Awasi...
Bij thuiskomst kwam de andere verrassing: we kunnen geld aanvragen voor HBO studies voor enkele meisjes ... Prachtig toch?

We besluiten ons bezoek met de wens dat steeds meer vrouwen in dit veelzijdige project steun en werk zullen kunnen vinden. Deze weduwen in Kenia moeten zelf hun leven weer op de rails krijgen en wij gaan ervoor om hen te ondersteunen.

Rentia Krijnen-Hendrikx
Coördinator Kenyaproject

PLANNEN van de "widowgroups" in Kenya voor 2003

Reeds gestuurd:
€ 1.000,- gedeeltelijke afbouw timmerwerkplaats, kantoor, internetplaats
€ 2.280,- extra schoolgeld
€ 1.500,- drie stellen ploeg en ossen
€ 3.000,- inrichting multifunctioneel guesthouse
€ 4.000,- keukeninrichting guesthouse
=======
€ 11.780,-

Nieuwe plannen 2003 zijn (gedeeltelijk) al bekend:
€ 5.600,- reparatie veertig hutten
€ 7.300,- inrichting en opening multifunctioneel guesthouse
€ 4.800,- afbouw en inrichting timmerwerkplaats, kantoor, internetplaats
€ 300,- computercursussen coördinatoren
€ 1.200,- vergoeding werk coördinatoren en chauffeur
€ 1.700,- eetcafeetje
€ 10.000,- vier waterputten in Ahero, bediend door vier widowgroups (2e keer)
€ 750,- 0,4 ha grond voor uitbreiden bedrijven in Awasi
€ 18.000,- schoolgeld voor 2004
=======
€ 49.650,-

Extra: apart van het project doen we ons best voor:
€ 4.000,- waterpomp bij kerk/centrum Awasi
€ 3.000,- watertank voor weeshuis/basisschool
€ 10.000,- auto Afrikaanse pastoor in Nyamonye
=======
€ 17.000,-

TOTALE voorlopige BEGROTING Kenyaproject: € 61.430,- en extra € 17.000,-