We zijn weer thuis, na drukke en roerige weken in Kenia. We, dat zijn ondergetekende en mevrouw Sieth Delhaas, publiciste en cultuurhistorica. Zij doet onderzoek bij en rond de projecten en schrijft er een boek over. Haar bijdrage vindt u in deze nieuwsbrief. Door de vererving van weduwen in de openbaarheid te brengen, wordt dit voorheen individuele probleem een maatschappelijk onderwerp in Kenia. En dus bespreekbaar zodat dit gebruik, veelal misbruik, hopelijk langzaam uitsterft.
De inmiddels stevige weduwenorganisatie breidt weer uit. In het tiende dorp Alendu, stromen de jongere weduwen toe die mee willen werken in dit project. En we horen dat er nog achttien dorpen te gaan zijn in dit gebied rond het Victoriameer.
Wat wij meemaakten in de overlijdenscultuur in Afrika krijgt u uit de eerste hand!
De diverse nieuw gebouwde bedrijven die wij bezochten, zijn een vorm van lokaal ondernemerschap geworden. Ze dragen bij aan de lokale economie, vertellen gemeenteraadsleden en chiefs.
Eindelijk is de bouw van de 'boerderijschool' (educationfarm voor weduwen en kleine boeren) begonnen na de nodige tegenslag vooraf. Maar: dit gaat lukken! Zo is ons verzekerd. We zijn benieuwd ...

Rentia Krijnen-Hendrikx
Voorzitter / coördinatie Kenyaproject Etten-Leur

-Hein en Marlies van Kemenade uit Breda (midden) brachten hun eerste vakantiedagen door bij het project

-Eén van de waterputten na negen jaren

-Koe en stal in Awasi

-Anne, coördinator Nyamonye die drie dorpen begeleidt, samen met Dorine, secretaris, in hun nieuwe kantoortje

Kenia's nieuwe toekomst

De leukste foto van ons laatste verblijf in Kenia is - wat mij betreft - die waar een deel van de weduwen, van wasvrouw tot lid van de staf van het guesthouse, met een soda in haar hand toasten op de overwinning van de yes-stemmers voor het referendum. Een gast had hen die avond daarop getrakteerd, nadat de televisie twee dagen na het referendum de - onbetwiste - uitslag had bekend gemaakt. Een soda, een flesje fris, onbetaalbaar voor de vrouwen zelf.

Feest dus die avond

Voor de Nieuwsbrieflezers die het nieuws over Kenia in Nederland de laatste maand niet hebben gevolgd, een korte uitleg.
Op 4 augustus jl mochten alle volwassen Kenianen tijdens een referendum hun stem uitbrengen voor of tegen een nieuwe Grondwet. Deze moest de Grondwet vervangen die in 1963 bij de onafhankelijkheid van het land met behulp van de Britse koloniale macht was opgesteld. De afgelopen 47 jaar is het, mede door deze halfwassen Grondwet, heel slecht gegaan met Kenia. De armoede, om slechts één factor te noemen, is alleen maar toegenomen.
Daarom waren Rentia en ik geweldig blij dat wij deze dag in Kenia mochten meemaken. Het enthousiasme onder de mensen voorafgaand aan het referendum was enorm. Het leek wel alsof iedere Keniaanse wist wat er in die Grondwet te lezen is en ook wat deze voor de nabije toekomst van het land zal gaan betekenen.
Ik ben er ook van overtuigd dat veel mensen, ook de meest ongeletterden, de Grondwet 'gelezen' hebben, want er zijn de afgelopen maanden allerlei burgerinitiatieven geweest waarin de inhoud van de Constitutie is besproken. Dit is werkelijk de eerste keer in al de jaren van onafhankelijkheid van Kenia, dat er een glimp is verschenen van een bewustzijn van burgerlijke verantwoordelijkheid onder een groot aantal mensen. En ook dat de burgers er in de nabije toekomst echt toe gaan doen bij de dames en heren van de regering.
Rentia en ik hebben er niet alleen met de meestal zeer jonge vrouwen (weduwen) die in het guesthouse werken over kunnen spreken wat dit voor hun toekomst betekent, maar ook met gasten - meest mannen, zakenlui of wetenschappers of werklieden en route - die al enkele jaren of langdurig het guesthouse als overnachtinggelegenheid gebruiken.
Dit gevoel van enthousiasme en hoop voor de toekomst heeft ons hele verblijf in Kenia gekleurd en ook onze stemming en die van het personeel (de weduwen) en een aantal van de gasten bepaald.

Sinds 2007 werk ik aan een onderzoek over het weduwenproject en ik heb de eerste helft van een boek over dit onderwerp gereed. Mijn nieuwsgierigheid gaat vooral uit naar de invloed die het weduwenproject meer heeft dan alleen 'maar' weduwen aan een eigen inkomen helpen. Welke invloed heeft het project bijvoorbeeld op niet-weduwen, op de dorpssamenlevingen waar een weduwengroep haar dagelijkse bezigheiden verricht? Welke invloed heeft het guesthouse op de gasten die er komen eten en de mannen die er overnachten? Want het guesthouse heeft in de wijde omgeving de naam hygiënisch, veilig en gastvrij te zijn. Kwaliteiten die in die streken nauwelijks te vinden zijn.

Ik ben ontzettend benieuwd welke invloed de nieuwe Grondwet, die op maandag 27 augustus jl. door het Keniaanse Parlement is aangenomen, tenslotte zal hebben op het weduwenproject in zijn geheel. Zal de Grondwet het werk en de giften van de Nederlandse donoren tenslotte, in een niet al te ver verschiet, overbodig maken? Zullen de jonge weduwen tenslotte op eigen kracht en als waardevolle en geaccepteerde leden van hun samenleving kunnen functioneren?
Want daar is 't het weduwenproject toch allemaal om te doen!

Sieth Delhaas
s.delhaas@kpnplanet.nl

BOERDERIJSCHOOL en de startproblemen

Jaren geleden, na bezoeken aan de landbouwtentoonstelling in Kisumu, begon het idee in Kenia te rijpen voor een demonstratiefarm voor de weduwen en kleine boeren uit de omgeving van Ahero.
Omdat dit plan goed onderbouwd moest worden door hen, duurde het wederom een jaar voordat de invulling en begroting gereed was. De grond werd gekocht (drie acres is anderhalf voetbalveld ) en enkele donoren en NCDO voorzagen het Kenyaproject van het benodigde geld voor de invulling van de plannen. Een jaar lang duurden de startproblemen: drassige grond bij veel regen (inmiddels verholpen doordat de gemeente Ahero sloten heeft gegraven). Een architect die telkens met te dure tekeningen kwam voor huis en klaslokaal, ziekte van de bouwondernemer en de gemeente die de plannen niet wilde goedkeuren tenzij er smeergeld betaald zou worden. Gelukkig is Florence, de financieel coördinator in Kenia geen gemakkelijke onderhandelaar. Ze eist nota's voor al het betaalde en: "hoe verantwoorden we dit geld aan de Nederlandse donoren die straks op bezoek komen?" Dit gezegde heeft al op veel plaatsen geholpen en de nota's kloppen! Er wordt nu verder gebouwd aan druppelsysteem voor de gewassen, biogasinstallatie, kippenhok, visvijver enzovoort.

-De stal voor 'zero-grazing' koeien is klaar (links)
Het voer en water worden in de stal gebracht (rechts)

Doordat de koeien niet ver hoeven te lopen, geven ze meer melk en vlees.


's Nachts: twee ligplaatsen en aparte afdeling voor de kalveren zodat ze dan geen melk drinken


Er zijn al wat mensen komen kijken en vragen naar de kosten.

Ook is nu begonnen met de bouw van het huis en het klaslokaal waar groepen ontvangen kunnen worden. Noah, de tweede goed opgeleide landbouwwerker naast Wycliffe, kan hier kennis inbrengen en ervaring opdoen.

BEZOEK MAGETA-ISLAND

Weer durven de gepensioneerde coördinator Gaudencia en ik niet met de boot, een nieuwe ferry, naar het eiland. Maar Sieth gaat wel. Ze ziet het grote verschil bij de nieuwe B-groep die pas begonnen is. Slechte kleding en schoeisel terwijl dit bij de oudere groep beter is.

De vrouwen zijn blij met het tweede eetcafee en het pas gebouwde naailokaal. Ook de velden gaven redelijke oogsten. Maar er is echter een probleem en 't is goed om dat ook eens te vermelden: enkele vrouwen verkopen hun zelfgestookte 'changa' in het eetcafee en dit (vergif) is zwaar verboden. Florence spreekt af met hen: geen vervolg meer zoals nieuwe hutten, schoolgeld, koeien etcetera als dit doorgaat…. Sieth en ik begrijpen dat de immense armoede op het eiland weggedronken moet worden, maar we zijn het eens met het Keniaanse besluit ...

CAPACITEITSOPBOUW in het project in Kenia

De tien weduwen/coördinatoren hebben een driedaagse opfriscursus gevolgd. Verzorgd door dezelfde leraar/manager van het ministerie van Landbouw als vorig jaar. Deze keer niet op een landbouwschool, maar in het Guesthouse in Awasi. Zodoende konden wij de laatste middag ook volgen. Elke cursiste verzorgde een les over het geleerde. Boeiend om te zien hoe de kwaliteiten van deze leidinggevende vrouwen eruit gaan komen, terwijl de meesten vroeger amper basisschool hebben gevolgd ...

Tien vrouwen bouwen en besturen het project in Kenia; zij worden betaald van het verdiende geld uit ons Curiosa-winkeltje


In het Guesthouse in Awasi zorgde de grote wateroverlast maandenlang voor kopzorgen. Door de gemeente, en door ons betaald, is er prima verhoogde riolering aangelegd en de vaste gasten komen weer terug. De grote regenval dit jaar zorgde tegelijkertijd ervoor dat de ondergrondse waterberging, 50.000 liter, steeds vol is. Er is nog geen water gekocht via de waterleiding dit jaar. Voordeel: €.800,- , evenveel als een maandsalaris voor 22 werkenden.

Voor een verbetering van het management door de vrouwelijke leiding is contact gezocht met PUM in Nederland. In het najaar komt een manager voor deze "cursus-aan-huis" waar Beatrice, Lies en Sally "erg naar uitkijken".

  Rose en Mary, de obers, op
  de verhoogde achterplaats (rechts)

OVERLIJDEN

Fred, die alle jaren de chauffeur was van de projecten, is overleden. Hij was doof en blind door een hersenvliesontsteking van twee jaar geleden en hij wilde niet meer. Wij bezochten hem en zagen hem met de dag achteruit gaan. Blij was hij nog even dat wij er waren …

Uit mijn dagboek:
"Zondagavond, het was al donker, vroeg Fred naar ons en naar Beatrice , staflid van het guesthouse. Daar aangekomen trok Mary, zijn vrouw, hem in de slaapkamer een schone blouse aan voor het bezoek. Wachtend in het hoofdvertrek zagen wij plots Mary luid gillend naar buiten komen. Fred was gegaan ... Ongelooflijk vreemd voor ons wat er gebeurde: binnen een minuut stoven er meer dan honderd mensen, gillend en trekkend aan de haren, in en rondom het huis. Alsof Fred's overlijden verwacht was. Bea trok mij mee en sloot Fred's ogen …"

"Wij zijn weggegaan uit deze Afrikaanse chaos en Fred wordt pas over drie weken begraven. Er moet eerst geld ingezameld worden voor de begrafenismaaltijd voor ruim vijfhonderd mensen van deze clan die overal verspreid in het land wonen. Fred was een belangrijke vertegenwoordiger van de Mibassi-clan. Wij als project kunnen alleen de auto gratis uitlenen voor het vervoer naar het crematorium in de stad en weer terug. Waar de gebalsemde lichamen verblijven tot de begrafenis."


  Een integere chauffeur en vriend, die
  het project vanaf het begin mee heeft
  opgebouwd, is heengegaan

KOEIEN EN GEITEN

In alle dorpen zijn de gezinnen heel blij met de vele koeien, gedoneerd via het Kenyaproject. Bij aankomst in Masogo werd meteen al ingefluisterd dat van de twintig koeien er al zestien kalveren zijn doorgegeven aan een ander gezin van een weduwe. Geiten kopen wij niet maar in Masogo zijn vanaf het begin geiten gekocht van de winsten uit bedrijven. Inmiddels zijn er reeds tachtig geiten voor de leden gekocht die al ontelbare nakomelingen hebben. Verkoop je een geit of de overige kalveren, dan kunnen kinderen weer een jaar naar school!


  In het dorpje Katolo/Awasi tonen vrouwen hun
  pompoen- en maïsoogst. Op de achtergrond hun
  gezamenlijke stal voor vijf koeien. Slim bedacht …

SCHOOLFONDS van het Kenyaproject

In Ahero en Awasi wordt schoolgeldbijdrage voor de middelbare school gestuurd vanuit het Prinsenbeekse project. In de overige zeven dorpen, Masogo, Nyamonye, Bar Korwa, Reru, Bondo, Mageta-island en Ojolla zorgde het Schoolfonds van het Kenyaproject dit jaar ervoor dat 148 kinderen op school zitten (en HBO studenten) waarbij speciaal meisjes door ons gestimuleerd worden. In Alendu proberen we in januari (nieuwe schooljaar) enkele kinderen met schoolgeld te ondersteunen. Maar voor de huidige leerlingen zit er ook nog niet genoeg in de pot. We rekenen niet meer op het behaalde resultaat van € 20.000,- dit jaar maar op de helft. De moeders in Kenia zijn al voorbereid. Mogen we uw attentie hiervoor vragen???

Daarnaast zijn er in twee plaatsen, Nyamonye en Bar Korwa, weer twee computerleslokalen gebouwd voor kinderen die niet verder kunnen studeren. De leraren/leraressen worden door ons betaald zodat toch veel kinderen een opleiding volgen.

  Meisjes die naailes krijgen van weduwe Pamela.
  Dit gaat ook gebeuren in drie andere plaatsen ...




  Oude en nieuwe hut
  voor Rosaly
  en kinderen








                                                                             Dakgoot en
                                                                             regenton

PLANNEN voor najaar 2010: